Kasteel Wisch
Uit Wiki Terborg
Kasteel Wisch is een particulier bewoond kasteel bestaande uit een L-vormig complex met middeleeuwse hoekgebouwen en woongebouwen uit de 16de- tot de 18de eeuw.
Inhoud |
De historie
Wisch omvat een lange en ingewikkelde geschiedenis van acht eeuwen. De Heren van Wisch worden in 1207 reeds genoemd. Zij behoorden tot de machtigsten van hun gewest. In 1285 komt het huis al voor als Castrum Wische, maar vermoedelijk is dit het oude huis Wisch, dat aan de overkant van de Oude IJssel lag, drie kilometer stroomafwaarts bij Etten (het buurtschap Heuven, tussen Etten en Wijnbergen). In de weilanden ligt een lage afgeplatte heuvel (zie Slotheuvel).
Aan het eind van de dertiende eeuw bouwt Dirk I van Wisch een nieuw kasteel op de oostelijke oever van de Oude IJssel. In wat tegenwoordig Terborg heet verrijst een nieuw kasteel Wisch en hier gaat Johan, de jongste zoon van Dirk I, rond 1285 wonen.
Wat er met het stamslot van de heren van Wisch gebeurd is onbekend. Mogelijk is het in 1531 door de Gelderse veldheer Maarten van Rossem verwoest tijdens de belegering van Terborg.
Een eeuw later werd Wisch ´tweeherig´, het werd gedeeld tussen twee neven Van Wisch. Iedere tak beschikte over een eigen huis. De twee huizen stonden vlak naast elkaar op het terrein van het huidige huis en waren gescheiden door een gracht. De huidige 80 meter lange vleugel tussen de twee toren was in die tijd nog niet aanwezig. Een Berghs deel met de vierkante toren en een Wisch deel met de ronde toren. De huizen werden pas in 1644 weer in één hand verenigd. Na de verwoesting in 1528 restte van het ´Berghse´ huis niet meer dan een toren. In 1849 werd de familie Van Schuylenburg eigenaar; zij slaagde er in ook de gronden weer samen te voegen.
In 1851 was de staat van het kasteel niet al te goed. Een aspirant koper schrijft dat het kasteel oud en vervallen is.
Bewoners
Enkele bewoners van het kasteel Wisch:
- Johan van Wisch (rond 1300)
- Hendrik I van Wisch (begin 1300)
- Dirk II, Sweder en Johan van Wisch (midden 1300)
- Dirk III van Wisch (eind 1300)
- Steven II van Wisch (eind 1300)
- Dirk IV van Wisch (rond 1400)
- Herman George Graaf van Limburg Stirum (eind 1500)
- Willem Maurits Graaf van Nassau-Siegen (rond 1600)
- Albrecht Frierich Markgraaf van Brandenburg en prins van Pruisen (rond 1750)
- Mr. Adriaan van Steengracht van Souburg (1756-1772)
- Johan Herman Sigmond van Nagell heer van Ampsen (vanaf 1772)
- Jhr Willem Lodewijk van Schuijlenburch
- Jhr Wigbold Albert Willema van Schuijlenburch
- Jhr Richard Frierich August Arthur Wilhelm Ludwig van Schuijlenburch
- Jonkvrouwe Olga Mary Ines van Schuijlenburch
- Jonkvrouwe Bernardina Henrica Gerarda Vegelin van Claerbergen Lukkassen
Opbouw kasteel
Kasteel Wisch heeft een zeer ongebruikelijke plattegrond. Het bestaat uit een L-vormig complex, met een hoofdgebouw uit de 16de en 17de eeuw. Dit hoofdgebouw draagt het jaartal 1648 en zal dus na het einde van de tachtigjarige oorlog zijn herbouwd. In de 18de eeuw vonden hier wijzigingen plaats. Een lage, langgerekte dienstvleugel uit de 17de eeuw ligt haaks op het hoofdgebouw, met op de buitenhoek een grote ronde toren uit de 15de eeuw, die in de 17de eeuw is verhoogd. Daar tegenaan bevindt zich een zeskantige, in oorsprong 16de-eeuwse traptoren, die bij de restauratie is herbouwd. Toren en traptoren waren reeds in de 16de eeuw aan de buitenzijde gepleisterd, voorzien van geschilderde voegen die natuursteenblokken imiteren omdat de toren voor een grootdeel is gemetseld van afbraaksteen. De ruim 90 m lange dienstvleugel wordt aan de oostzijde beëindigd door een vierkante toren, uit omstreeks 1700. In de kelder van de toren zijn gevangeniskelders aanwezig. In de 19de eeuw is het gehele gebouw wit gesausd.
De fundamenten van de ronde toren van het huidige huis stammen uit de vijftiende eeuw. In verband met een betere kwaliteit kanonnen is het aannemelijk dat rond 1512 het kasteel versterkt wordt met ronde bakstenen hoektorens en aarden wallen. De aarden wallen worden op strategische punten versterkt met extra aarden bolwerken, lage ronde bastions, waarop geschut wordt geplaatst. Het doel hiervan is eventuele aanvallers op veilige afstand van het kasteel te houden. Zij kunnen dan de muren niet met hun geschut bereiken.
De oorlog
In de oorlog gebruikten de Duitse generaal Von Runstedt het kasteel korte tijd als hoofdkwartier. Twee bombardementen door de RAF (12 en 29 oktober) richtten in 1944 zware oorlogsschade aan het huis aan. Ook landgoed de Ulenpas te Hoog Keppel is van de familie. Vegelin van Claerbergen begon na de oorlog met het herstel van het oostelijke deel van de lange dienstvleugel met vierkante toren. De rest van het kasteel raakte echter steeds verder in verval. In 1957 werd een oplossing gevonden voor het herstel van het hoofdgebouw. Dit deel met de ronde toren en het aangrenzend deel van de vleugel werd in eeuwigdurende erfpacht aan Geldersche Kasteelen overgedragen, waarna het in 1957-1961 kon worden gerestaureerd. Het betrof een ingrijpende restauratie, met wijzigingen aan de buiten- en binnenzijde van het hoofdgebouw. De negentiende-eeuwse aanpassingen werden verwijderd. Een aanbouw aan het hoofdgebouw werd verwijderd. De rest van het complex en het omringende landgoed is in eigendom van de familie Vegelin gebleven. Eind jaren 70 van de vorige eeuw waren er plannen om een museum te huisvesten in het gebouw. Uiteindelijk is dat nooit gebeurd.
Interieur
Bij de restauratie van 1957-1961 kreeg het interieur van het hoofdhuis een nieuwe gedaante. De 19de-eeuwse indeling werd aangepast en er werd gebruik gemaakt van interieuronderdelen van elders afkomstig. Zo werd een trap met fraaie smeedijzeren Lodewijk XIV balusters afkomstig uit Den Haag ingebracht. In een van de kamers aan de voorzijde werd een 18de-eeuws geschilderd behangsel uit Amsterdam toegepast.
Tuin/park
Hoewel kasteel Wisch dicht tegen het centrum van het Terborg aanligt, heerst er toch een aangename rust door de fraaie groene omgeving waarin het huis ligt. Tegen de lange dienstvleugel is een bloementuin aangelegd die, evenals het omringende landschappelijk aangelegde park, in particulier eigendom is van de familie Vegelin van Claerbergen en daarom niet toegankelijk.
Bijzondere bomen zijn de twee monumentale lindes op het voorplein en de zwarte walnoot in het park. De walnoot is de tussen de 200 en 250 jaar oud en eenentwintig meter hoog. Met zijn omtrek van 4,70 meter is het de dikste walnoot van Nederland. Op Wisch komt akkergeelster voor. Het groeit typisch op begraafplaatsen en landgoederen, onder oude bomen. Het plantje bloeit in het voorjaar heel kort met een geel bloemetje. De plant is achteruitgegaan, waarvoor een mogelijke reden is dat deze makkelijk wordt overwoekerd door bijvoorbeeld maagdenpalm en klimop.
Zie ook: Heren van Wisch
Referenties
Externe links
Categorieën: Historie | Gebouwen | WOII
